Bảo vệ quyền riêng tư trẻ em trên mạng: cha mẹ nên làm gì?

Bảo vệ quyền riêng tư trẻ em trên mạng nên bắt đầu từ đâu?

Bắt đầu từ 3 việc rất thực tế: kiểm soát thứ mình đăng thay cho con, kiểm tra cài đặt tài khoản của con, và đặt quy tắc trong nhà về ảnh, vị trí, trường lớp, số điện thoại, lịch sinh hoạt. Với trẻ nhỏ, cha mẹ quyết định thay; với trẻ lớn hơn, nên giải thích để con hiểu và tham gia quyết định.

Điều này không chỉ là “cẩn thận hơn”. Khi thông tin của trẻ bị đăng quá nhiều, nó có thể bị người lạ ghép hồ sơ, nhận diện thói quen, hoặc dùng cho mục đích không mong muốn. Với các ứng dụng dành cho trẻ em, cha mẹ nên đọc kỹ quyền truy cập, thông báo riêng tư, và xem nhà cung cấp có thu thập dữ liệu gì, lưu bao lâu, chia sẻ cho bên thứ ba không.

Cha mẹ có nên đăng ảnh, tên thật và thông tin của con lên mạng không?

Có thể, nhưng nên đăng ít hơn và có chủ đích hơn. Ảnh sinh nhật, ảnh đi học, ảnh đi chơi gia đình thường vô hại nếu chỉ chia sẻ trong nhóm kín; ngược lại, ảnh có thông tin nhận diện rõ, định vị được nơi ở, lịch trình thường nên hạn chế.

Một nguyên tắc đơn giản: cái gì giúp người lạ biết con bạn là ai, học ở đâu, ở đâu, đi khi nào, thì nên coi là dữ liệu nhạy cảm trong thực tế gia đình. Không cần “cấm tuyệt đối”, nhưng nên ưu tiên ảnh không lộ mặt, không lộ tên lớp, không lộ vị trí, và tránh đăng ngay theo thời gian thực.

Nếu gia đình có thói quen làm blog, bán hàng, hoặc dùng con trong nội dung quảng bá, hãy tách rõ đâu là nội dung kỷ niệm, đâu là nội dung công khai. Với hình ảnh của trẻ, Bộ luật Dân sự 2015 quy định quyền của cá nhân đối với hình ảnh, nên việc sử dụng ảnh con trong nhiều tình huống vẫn nên có sự đồng ý phù hợp với độ tuổi và bối cảnh.

Khi nào cần hỏi ý kiến của con trước khi đăng ảnh hay thông tin?

Nên bắt đầu hỏi ý kiến con càng sớm càng tốt, và chắc chắn phải làm nghiêm túc hơn khi con lớn lên. Với trẻ nhỏ, cha mẹ là người quyết định chính, nhưng vẫn nên tập cho con thói quen được hỏi trước. Với trẻ đã đủ hiểu, việc xin đồng ý không chỉ là lịch sự mà còn là cách dạy con về ranh giới cá nhân.

Ví dụ: con không thích ảnh bị đăng lên Facebook lớp học; con ngại chia sẻ điểm số, bệnh sử, hay chuyện gia đình; con muốn che mặt khi đi hoạt động ngoại khóa. Những mong muốn này nên được tôn trọng nếu không có lý do an toàn đặc biệt.

Một cách thực dụng là đặt “quy tắc gia đình”:

• Không đăng ảnh của con trước khi hỏi.
• Không đăng thông tin trường lớp, số nhà, vị trí hiện tại.
• Không dùng ảnh con cho mục đích công khai nếu con đã nói không.
• Nếu con đổi ý, sẽ gỡ trong thời gian hợp lý.

App dành cho trẻ em đang thu thập dữ liệu gì?

Thường là nhiều hơn cha mẹ nghĩ: tên, tuổi, thiết bị, vị trí gần đúng, hành vi sử dụng, nội dung trẻ xem, ảnh/video tải lên, micro, danh bạ, và đôi khi cả dữ liệu từ bên thứ ba. Một số app “miễn phí” sống bằng dữ liệu, nên càng cần đọc kỹ phần quyền riêng tư trước khi bấm đồng ý.

Bạn nên kiểm tra 5 điểm:

• App có bắt buộc đăng nhập không?
• Có xin vị trí, micro, camera, danh bạ không?
• Dữ liệu có dùng để quảng cáo hoặc phân tích hành vi không?
• Có cho xóa tài khoản/xóa dữ liệu không?
• Có điều khoản riêng cho trẻ em hay không?

Nếu app phục vụ học tập hoặc giải trí cho trẻ nhưng hỏi quá nhiều quyền, hãy coi đó là dấu hiệu cần cân nhắc. Về mặt kỹ thuật bảo mật, nên kết hợp với nguyên tắc tối thiểu hóa dữ liệu và cấu hình an toàn theo tinh thần của Luật An toàn thông tin mạng 2015.

Làm sao cài đặt riêng tư cho tài khoản của con cho an toàn hơn?

Nên ưu tiên cài đặt theo hướng “ít công khai nhất có thể”. Tài khoản của con nên để riêng tư, chỉ cho người quen xem nội dung, tắt định vị khi không cần, và kiểm tra lại mỗi vài tháng vì nền tảng thường đổi giao diện và mặc định.

Checklist nhanh:

• Ẩn ngày sinh hoặc chỉ hiện tháng/ngày nếu cần.
• Tắt chia sẻ vị trí trong bài đăng.
• Giới hạn ai được nhắn tin, bình luận, gắn thẻ.
• Tắt đề xuất tài khoản công khai nếu có.
• Kiểm tra quyền của ứng dụng trên điện thoại: camera, ảnh, micro, vị trí.

Nếu trẻ dùng điện thoại riêng, cha mẹ có thể bật kiểm soát của hệ điều hành hoặc tính năng giới hạn nội dung. Nhưng đừng chỉ dựa vào công cụ; nên giải thích lý do để con hiểu đây là bảo vệ con, không phải theo dõi con.

Nếu gia đình đã lỡ đăng quá nhiều ảnh của con thì xử lý sao?

Có thể xử lý theo thứ tự: gỡ bài công khai trước, điều chỉnh quyền riêng tư, rồi rà soát ảnh cũ. Đừng cố xóa sạch ngay trong một lần; hãy ưu tiên những nội dung có rủi ro cao nhất như địa chỉ nhà, trường lớp, số điện thoại, vị trí thực tế, ảnh giấy tờ, ảnh bệnh án.

Nếu ảnh nằm ở trang của người khác, hãy nhắn lịch sự yêu cầu gỡ hoặc ẩn. Nếu ảnh liên quan đến trường học, CLB, trung tâm kỹ năng, hãy đề nghị họ chỉ dùng ảnh tập thể hoặc che mặt khi cần. Với nội dung đang dùng cho thương mại, nên có quy trình lưu bằng chứng đồng ý rõ ràng để tránh tranh cãi về sau — consent.vn thường phù hợp để quản lý đồng ý, bản ghi và yêu cầu xóa dữ liệu.

Nguồn: Bộ luật Dân sự 2015 thuvienphapluat.vn, Luật Bảo vệ Dữ liệu Cá nhân 91/2025/QH15 thuvienphapluat.vn, Luật An toàn thông tin mạng 2015 thuvienphapluat.vn, Bộ Công an bocongan.gov.vn